🧩 TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC CHƠI TƯỞNG TƯỢNG Ở TRẺ TỰ KỶ

💙 Nhiều cha mẹ thường nghĩ rằng chơi chỉ đơn thuần là hoạt động giải trí của trẻ. Tuy nhiên, đối với trẻ rối loạn phổ tự kỷ, mỗi trò chơi đều là một cơ hội để học tập và phát triển. Trong đó, chơi tưởng tượng là một dạng chơi có ý nghĩa đặc biệt vì giúp trẻ rèn luyện ngôn ngữ, giao tiếp, kỹ năng xã hội và khả năng thích ứng với cuộc sống hằng ngày.

Do đặc điểm hạn chế về giao tiếp xã hội và tính linh hoạt trong tư duy, trẻ tự kỷ thường gặp nhiều khó khăn khi tham gia các trò chơi giả vờ. Vì vậy, việc người lớn chủ động hướng dẫn, đồng hành và tạo cơ hội để trẻ thực hành từng bước sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển toàn diện của trẻ.

🎨Chơi tưởng tượng là cách chơi không có quy tắc hoặc cấu trúc cố định - hay còn gọi là chơi giả vờ hoặc đóng kịch. Kiểu chơi này cho phép trẻ thực hành các kỹ năng xã hội thông qua cách người khác tương tác, giúp trẻ hiểu rõ hơn về các chuẩn mực xã hội.

Chơi tưởng tượng là một phần quan trọng trong sự phát triển của trẻ, giúp trẻ xây dựng các kỹ năng quan trọng (ra quyết định, nhận thức, xã hội) và các kỹ năng sống khác (tính sáng tạo, tính độc lập và khả năng giải quyết vấn đề).

🎯Chơi tưởng tượng thường khó với trẻ tự kỷ, do đó cần dạy trẻ từng bước từ đơn giản đến phức tạp thay vì chờ trẻ tự nghĩ ra.

👉Bắt đầu từ những tình huống quen thuộc, chọn các chủ đề trẻ thường gặp: Ăn cơm; Đi ngủ; Tắm; Đi học; Đi siêu thị; Khám bệnh.... Ví dụ: Cho búp bê ngồi ghế; Đút thìa cho búp bê ăn; Cho búp bê uống nước; Khen: "Bé ăn ngon quá!"

👉Người lớn làm mẫu trước, trẻ tự kỷ thường học tốt qua bắt chước. Ví dụ: Cô cầm ô tô chạy trên đường, nói: "Brừm brừm; xe đi.", sau đó đưa xe cho trẻ làm theo.

👉Sử dụng đồ vật thật thường dễ hơn đồ chơi tượng trưng. Ví dụ: Cốc thật để giả vờ uống nước, bàn chải thật để chải tóc búp bê. Khi trẻ đã quen mới chuyển sang: khối gỗ làm điện thoại, que kem làm thìa...

👉Tạo kịch bản ngắn với khoảng 2 - 3 bước. Ví dụ "Đi khám bệnh": Búp bê bị đau, bác sĩ khám, búp bê uống thuốc. Lặp lại nhiều lần trước khi thêm tình tiết mới.

👉Gợi ý bằng câu hỏi và lưu ý không hỏi quá mở. Thay vì hỏi: "Con muốn chơi gì?" - Hãy hỏi: "Búp bê ăn cơm hay đi ngủ?", "Xe đi đến trường hay đi siêu thị?"

👉Sau khi trẻ đã biết một kịch bản, hãy mở rộng thêm các kịch bản tưởng tượng: Búp bê bị đau bụng, đi sinh nhật, bị lạc mẹ; Xe bị hỏng giữa đường; Một số trò chơi tưởng tượng phù hợp như Gia đình, Bác sĩ, Bán hàng, Nấu ăn, Trường học, Cứu hỏa, Công an, Chăm sóc thú bông,....

🌱Chơi tưởng tượng không chỉ là một trò chơi mà còn là "lớp học đầu tiên" giúp trẻ tự kỷ học cách giao tiếp, chia sẻ cảm xúc, hiểu các tình huống trong cuộc sống và phát triển tư duy linh hoạt. Mỗi lần trẻ được người lớn kiên nhẫn hướng dẫn và cùng tham gia chơi là thêm một cơ hội để trẻ tiến bộ.

Hãy dành thời gian chơi cùng trẻ mỗi ngày, bắt đầu từ những hoạt động đơn giản, gần gũi và phù hợp với khả năng của trẻ. Sự đồng hành của gia đình và những người chăm sóc chính là nền tảng quan trọng giúp trẻ từng bước phát huy tiềm năng, tăng khả năng hòa nhập và có một cuộc sống tự lập hơn trong tương lai.

--------------------------

Tài liệu tham khảo:

  American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR). 2022.

  American Academy of Pediatrics. The Importance of Play in Promoting Healthy Child Development and Maintaining Strong Parent-Child Bonds. Pediatrics. 2007.

  Smilansky, S., & Shefatya, M. Facilitating Play: A Medium for Promoting Cognitive, Socio-emotional and Academic Development in Young Children. 1990.

  National Professional Development Center on Autism Spectrum Disorder (NPDC). Evidence-Based Practices for Children, Youth and Young Adults with Autism Spectrum Disorder.